Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені: экономиканың тұрақты өсуіне негіз болған сала

Түркістан облысында агроөнеркәсіптік кешен экономиканың негізгі өсім нүктелерінің біріне айналып, өңірдің өндірістік әлеуетін арттыруға, ішкі нарықты отандық өніммен қамтамасыз етуге және экспорттық мүмкіндіктерді кеңейтуге елеулі үлес қосып келеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың экономиканы әртараптандыру, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу, инвестиция тарту, экспорт көлемін ұлғайту және отандық өндірісті күшейту жөніндегі тапсырмалары өңірде кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда.

Облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің үйлестіруімен аграрлық салада өндірістен бастап сақтау, өңдеу, дайын өнім шығару және сыртқы нарыққа жеткізуге дейінгі толық тізбекті қалыптастыруға басымдық беріліп отыр. Бұл тәсіл ауыл шаруашылығын тек шикізат өндіретін сала ретінде емес, өңір экономикасының қосылған құны жоғары секторына айналдыруға мүмкіндік береді.

2026 жылдың қаңтар-маусым айларының қорытындысы бойынша облыста 325,3 млрд теңгенің ауыл шаруашылығы өнімі өндіріліп, нақты көлем индексі 110,7 пайызды құрады. Осы көрсеткішпен Түркістан облысы республика бойынша бірінші орынға шықты. Аграрлық сектордағы өсім өңір экономикасының жалпы тұрақтылығын қамтамасыз етіп, ауылдық жерлердегі кәсіпкерлік белсенділіктің артуына ықпал етуде.

Салаға инвестиция тарту қарқыны да жоғары. Есепті кезеңде агроөнеркәсіптік кешенге 153,2 млрд теңге инвестиция бағытталды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5 есеге көп. Инвестицияның өсуі өндірістік қуаттарды жаңғыртуға, жаңа кәсіпорындар ашуға, заманауи технологияларды енгізуге және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу үлесін арттыруға жол ашады.

Өңір экономикасын әртараптандырудың маңызды бағыты – ауыл шаруашылығы шикізатын дайын өнімге айналдыратын кәсіпорындарды көбейту. Алты айда тамақ өнімдерінің өндіріс көлемі 96,6 млрд теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 126,2 пайызды құрады. Ет өнімдерін өңдеу 172,1 пайызға, өсімдік майы мен май өнімдерін өндіру 136,7 пайызға, сусындар өндірісі 139,6 пайызға, ұн-жарма өнімдері 121,4 пайызға, балық өнімдері 121,4 пайызға, жеміс-көкөніс өнімдерін өңдеу 108,5 пайызға өсті.

Бұл көрсеткіштер өңірдегі экономикалық белсенділіктің ауыл шаруашылығымен ғана шектелмей, өңдеу өнеркәсібімен сабақтасып келе жатқанын көрсетеді. Шикізатты жергілікті жерде өңдеу арқылы қосылған құн артып, кәсіпкерлердің табысы көбейеді, жаңа жұмыс орындары ашылады және бюджетке түсетін түсімдер ұлғаяды. Сонымен бірге дайын өнімнің көбеюі өңірдің экономикалық өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін арттыруға ықпал етеді.

Экономикалық өзін-өзі қамтамасыз етудің тағы бір маңызды факторы – азық-түлік қауіпсіздігі. Егіс алқаптарының көлемі биыл 919 мың гектарға жетті. Оның ішінде 326 мың гектарға дәнді дақылдар, 87 мың гектарға майлы дақылдар, 42 мың гектарға көкөніс, 62 мың гектарға бақша, 12 мың гектарға картоп, 228 мың гектарға мал азықтық дақылдар және 162 мың гектарға мақта орналастырылды. Бұл ауыл шаруашылығы өндірісін әртараптандырып, ішкі нарықтағы сұранысты тұрақты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

21 шілдедегі жағдай бойынша 242 мың тонна масақты дақыл, 583 мың тонна көкөніс, 750 мың тонна бақша, 207 мың тонна картоп және 3,2 млн тонна мал азығы дақылдары жиналды. Өндіріс көлемінің артуы ішкі нарықты қамтамасыз етумен қатар, экспорттық әлеуетті күшейтуге де мүмкіндік береді.

Өңірдің сыртқы сауда бағытындағы көрсеткіштері де оң динамиканы көрсетіп отыр. Жыл басынан бері Түркістан облысынан 904,5 мың тонна ауыл шаруашылығы және қайта өңделген өнім экспортталды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есеге көп. Оның ішінде 642,4 мың тонна өсімдік шаруашылығы, 25,8 мың тонна мал шаруашылығы және 236,3 мың тонна қайта өңделген өнім шетел нарығына жөнелтілді.

Экспорттың өсуі Түркістан облысының халықаралық сауда-экономикалық ынтымақтастықтағы рөлін күшейтіп келеді. Өңір кәсіпкерлері үшін көршілес Орталық Азия мемлекеттерімен, сондай-ақ басқа да сыртқы нарықтармен сауда байланыстарын кеңейтуге мүмкіндік бар. Бұл ретте экспорттаушыларды мемлекеттік қолдау, логистиканы дамыту, сертификаттау рәсімдерін жеңілдету және өнімнің халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз ету маңызды.

Сыртқы нарыққа шығудың негізгі шарттарының бірі – қазақстандық өнімнің сапасын арттыру. Сондықтан өңір кәсіпорындары заманауи технологияларды енгізіп, өндірістік процестерді жаңғыртуға, өнімді сақтау мен қаптаудың жаңа тәсілдерін қолдануға және халықаралық талаптарға бейімделуге басымдық беруде. Сапалы әрі тұрақты өнім шығару отандық тауарлардың бәсекеге қабілеттілігін күшейтіп, «Қазақстанда жасалған» брендінің сыртқы нарықтағы танымалдығын арттыруға мүмкіндік береді.

Мал шаруашылығы Түркістан облысының аграрлық экономикасындағы жетекші бағыттардың бірі болып отыр. Қазіргі таңда еліміздегі ірі қара малдың 13 пайызы, қой-ешкінің 20 пайызы, жылқының 10 пайызы және түйенің 14 пайызы өңірге тиесілі. Алты айда облыста 116,3 мың тонна ет, 271,8 мың тонна сүт және 170,8 млн дана жұмыртқа өндірілді.

Мал шаруашылығындағы өндіріс көлемінің артуы өңдеу өнеркәсібінің дамуына да тікелей әсер етеді. Бордақылау алаңдары, ет комбинаттары, сүт өңдеу кәсіпорындары мен жемшөп өндірісі бір-бірімен байланысқан жағдайда толық өндірістік тізбек қалыптасады. Бұл шикізаттың сыртқа арзан бағамен шығарылуын азайтып, жоғары қосылған құны бар дайын өнім экспортын арттыруға мүмкіндік береді.

Түркістан облысының ет экспорты бойынша да әлеуеті жоғары. Республикадан экспортталатын ірі қара мал етінің 80 пайызы және қой етінің 75 пайызы өңірдің үлесіне тиесілі. Есепті кезеңде 10,3 мың тонна сиыр еті мен 14,4 мың тонна қой еті шетелге экспортталды. Бұл көрсеткіштер өңірдің агроэкспорттағы маңызын айқындай түседі.

Су ресурстарын тиімді пайдалану да агроөнеркәсіптің тұрақты дамуы үшін шешуші мәнге ие. Биыл қосымша 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланған. Нәтижесінде мұндай технологиялар қолданылатын жалпы алқап көлемі 164 мың гектарға жетіп, жыл сайын 280 млн текше метр ағын суды үнемдеуге мүмкіндік береді. Қазірдің өзінде су үнемдеу технологиялары 37 мың гектарға енгізіліп, жоспардың 74 пайызы орындалды.

Алдағы кезеңде мемлекеттік қолдау шараларын жеке инвестициялармен ұштастыра отырып, агроөнеркәсіптік жобалардың санын көбейту маңызды. Инвесторларға инфрақұрылымдық жағдай жасау, қаржыландыру құралдарын кеңейту, өндірістік және логистикалық нысандарды дамыту кәсіпкерлердің жаңа жобаларды іске асыруына мүмкіндік береді.

Экспорттаушыларды қолдау шаралары да кешенді түрде жүргізілуі қажет. Өнім өндірушілердің сыртқы нарыққа шығуына қажетті ақпараттық, қаржылық және логистикалық қолдау көрсету, сауда байланыстарын кеңейту және халықаралық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз ету өңірдің экспорттық түсімін арттыруға жол ашады.

Жалпы, Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешеніндегі жоғары көрсеткіштер өңір экономикасының тұрақты дамуына берік негіз қалыптастырып отыр. Өндіріс көлемінің артуы, инвестицияның өсуі, терең өңдеу кәсіпорындарының дамуы, су үнемдеу технологияларының енгізілуі және экспорттың кеңеюі облыстың экономикалық әлеуетін күшейтуде.

Басты міндет – ауыл шаруашылығының барлық мүмкіндігін тиімді пайдаланып, өндіріс пен өңдеуді бір жүйеге біріктіру. Бұл Түркістан облысының экономикалық өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін арттырып, отандық кәсіпкерлердің бәсекеге қабілетін күшейтеді. Сонымен бірге өңірді Қазақстанның ішкі нарығын сапалы өніммен қамтамасыз ететін, халықаралық сауда-экономикалық байланыстарын кеңейткен және ұлттық экспортқа елеулі үлес қосатын ірі агроөнеркәсіптік орталық ретінде одан әрі дамытуға мүмкіндік береді.