Түркістан облысына 8 жыл: Ауыл шаруашылығы – экономикалық өсудің негізгі қозғаушы күші

Соңғы сегіз жыл ішінде Түркістан облысы ауыл шаруашылығы саласында тұрақты өсімге қол жеткізіп, өңір экономикасының негізгі драйверіне айналды. Облыс құрылғаннан бері агроөнеркәсіп кешеніне жүйелі түрде инвестиция тартылып, жаңа өндірістер іске қосылып, су үнемдеу технологиялары кеңінен енгізілуде. Нәтижесінде ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы көлемі 2018 жылғы 551,1 млрд теңгеден 2025 жылы 1,2 трлн теңгеге дейін өсіп, 2,2 есеге артты. Бұл көрсеткіш бойынша Түркістан облысы республикада бірінші орында тұр.

Өңірдің экономикалық өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейінің артуына ауыл шаруашылығы өндірісінің кеңеюі, қайта өңдеу кәсіпорындарының ашылуы және экспорттық әлеуеттің нығаюы айтарлықтай ықпал етті. Агроөнеркәсіп кешеніне сегіз жыл ішінде шамамен 1 трлн теңге инвестиция тартылып, егіс көлемі 813,5 мың гектардан 919,4 мың гектарға дейін ұлғайды. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемін арттырып қана қоймай, ауыл тұрғындарының табысын көбейтуге және жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік берді.

Экономиканы әртараптандыру бағытындағы маңызды бастамалардың бірі – ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу өндірістерін дамыту. Бұрын негізінен шикізат ретінде экспортталған мақта енді өңірде толық өңделіп, дайын өнім шығаруға бағытталуда. Осы мақсатта жалпы құны 201 млрд теңгені құрайтын мақта-тоқыма кластері жүзеге асырылып жатыр. Жоба аясында 11 зауыт іске қосылып, оның бесеуі бүгінде жұмысын бастады. Олар мақта өңдеу, жіп иіру, тамшылатып суару таспаларын және ПВХ құбырларын өндірумен айналысады. Алдағы жылдары тоқыма фабрикалары мен мақтаны қайта өңдеу кәсіпорындарының іске қосылуы өңірдің қосылған құны жоғары өнім өндіру үлесін арттырып, импортты алмастыруға және экспорт көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Өңірде жүгері кластері де қарқынды дамуда. Шардара ауданында жылына 150 мың тонна жүгері өңдейтін зауыттың іске қосылуы ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу бағытындағы маңызды қадам болды. Мұнда крахмал, сірне, тағамдық глюкоза, жүгері майы және мал азығы сияқты 20-дан астам өнім түрі шығарылады. Бұл кәсіпорын ішкі нарықты сапалы өніммен қамтамасыз етумен қатар, Азия және Еуропа елдеріне экспорттық жеткізілімдерді кеңейтуге жол ашады.

Су ресурстарын тиімді пайдалану – өңір экономикасының тұрақты дамуының маңызды бағыты. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес су үнемдеу технологияларын енгізу көлемі жоспарланған 27 мың гектардың орнына 50 мың гектарға жеткізіліп, жалпы көлемі 164 мың гектарға жетті. Соның нәтижесінде жыл сайын шамамен 280 млн текше метр ағын су үнемделеді. Бұл климаттық өзгерістер жағдайында ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақтылығын сақтап, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге ықпал етеді.

Түркістан облысы еліміздегі жылыжай шаруашылығының негізгі орталығы болып қалыптасты. Бүгінде республикадағы барлық жылыжайлардың 72 пайызы осы өңірде орналасқан. Жалпы көлемі 1006,7 гектарды құрайтын жылыжайларда өткен жылы 113 мың тоннадан астам көкөніс өндіріліп, маусымаралық кезеңде ел қажеттілігінің 45 пайызын қамтамасыз етті. Қазіргі таңда жалпы құны 534,2 млрд теңгені құрайтын үш ірі инвестициялық жоба жүзеге асырылып жатыр. Бұл жобалар толық іске қосылғанда қосымша 102 мың тонна өнім өндіріліп, Қазақстан халқын маусымаралық кезеңде отандық көкөніспен толық қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Соңғы жылдары өңірде ауыл шаруашылығы өндірісінің құрылымы өзгеріп, жоғары табыс әкелетін жаңа бағыттар қалыптасуда. Жылыжайларда банан, лимон және құлпынай сияқты субтропикалық дақылдар өсіріліп, ішкі нарықтағы импорт үлесін азайтуға және жаңа экспорттық мүмкіндіктерді қалыптастыруға негіз қалануда. Бұл өңір экономикасының әртараптандырылып, жоғары рентабельді өндірістердің дамып келе жатқанын көрсетеді.

Мал шаруашылығы бойынша Түркістан облысы республикадағы жетекші өңірлердің бірі саналады. Республикадағы ұсақ малдың бестен бірі, ірі қараның 13 пайызы, түйенің 14 пайызы және жылқының 10 пайызы облыс үлесінде. Сонымен қатар елімізден экспортталатын ірі қара етінің 80 пайызы мен қой етінің 75 пайызы Түркістан облысында өндіріледі. Ет кластерін дамыту мақсатында жүзеге асырылып жатқан сегіз инвестициялық жоба өңірдің экспорттық әлеуетін одан әрі арттырып, өңделген өнім көлемін көбейтуге бағытталған.

Инвестиция тарту өңір экономикасының басты басымдықтарының бірі болып қалып отыр. Ауыл шаруашылығы саласындағы ауқымды жобалар отандық және шетелдік инвесторлардың қызығушылығын арттырып, өндірістік инфрақұрылымды жаңғыртуға мүмкіндік беруде. Бұл өз кезегінде жаңа жұмыс орындарын құруға, халықтың әл-ауқатын жақсартуға және өңірдің салықтық түсімдерін көбейтуге оң әсерін тигізуде.

Экономиканың тұрақты дамуына сауда-экономикалық ынтымақтастықтың кеңеюі де серпін беріп отыр. Өңірде өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдері ішкі нарықпен қатар Орталық Азия, Еуропа және басқа да мемлекеттердің нарығына экспортталуда. Қайта өңделген өнім көлемінің артуы ұлттық экспорттаушылардың бәсекеге қабілеттілігін күшейтіп, Қазақстанның экспорттық әлеуетін кеңейтеді. Мемлекеттік қолдау шаралары кәсіпкерлердің жаңа нарықтарға шығуына, өнім сапасын халықаралық стандарттарға сәйкестендіруге және логистикалық мүмкіндіктерді дамытуға жағдай жасап келеді.

Сонымен қатар шекара маңындағы сауданы дамыту өңірдің экономикалық белсенділігін арттыруда маңызды рөл атқарады. Географиялық орналасуы тиімді Түркістан облысы көршілес мемлекеттермен өзара сауда көлемін ұлғайтып, ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу нарығын кеңейтіп келеді. Бұл ішкі өндірісті ынталандырып, жергілікті кәсіпкерлердің табысын арттыруға ықпал етеді.

Өнім сапасын арттыру мен тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелері де ерекше назарда. Заманауи өндіріс технологияларының енгізілуі, сапаны бақылау жүйелерінің жетілдірілуі және халықаралық талаптарға сәйкес сертификаттау қазақстандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін күшейтуде. Бұл ішкі нарықтағы баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге, әділ баға белгілеу қағидаттарын қалыптастыруға және халықты сапалы әрі қауіпсіз азық-түлікпен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Ауылдық аумақтарды кешенді дамытуда «Ауыл аманаты» бағдарламасының да маңызы зор. 2023–2025 жылдарға республикалық бюджеттен бөлінген 30,2 млрд теңге ауыл тұрғындарының кәсіпкерлік бастамаларын қолдауға, шағын өндірістер ашуға және халықтың табысын арттыруға бағытталды. Биылдың өзінде жеті бағыт бойынша 1 115 жобаға жеңілдетілген несие беру жоспарланған. Бұл шаралар ауыл экономикасын жандандырып, өңірдің экономикалық дербестігін күшейтуге және халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға ықпал етуде.

Жалпы алғанда, Түркістан облысының соңғы сегіз жылдағы даму көрсеткіштері ауыл шаруашылығының өңір экономикасын алға сүйрейтін негізгі салаға айналғанын дәлелдейді. Инвестициялардың артуы, экономиканы әртараптандыру, қайта өңдеу өндірістерінің дамуы, экспорт көлемінің ұлғаюы, мемлекеттік қолдау тетіктерінің тиімділігі және халықаралық сауда байланыстарының кеңеюі өңірдің ұзақ мерзімді экономикалық өсіміне берік негіз қалыптастырып отыр.