Түркістан облысындағы жылыжай шаруашылығы – елдің азық-түлік қауіпсіздігі мен агробизнесінің негізгі тірегіне айналды

Түркістан облысы бүгінде Қазақстандағы жылыжай шаруашылығын дамыту бойынша көш бастап тұрған стратегиялық аграрлық өңірлердің бірі саналады. Қолайлы климаттық жағдай, ұзақ вегетациялық кезең және ауыл шаруашылығы саласындағы жинақталған тәжірибе өңірде жылыжай өндірісін кең көлемде дамытуға мүмкіндік беріп отыр. Соңғы жылдары облыста жылыжай кешендерінің саны артып қана қоймай, олардың өндірістік қуаты да айтарлықтай күшейді. Нәтижесінде Түркістан облысы республика халқын маусымаралық кезеңде көкөніс өнімдерімен қамтамасыз етуде шешуші рөл атқаратын негізгі орталыққа айналды.

Қазіргі таңда Қазақстандағы барлық жылыжайлардың 72 пайызы Түркістан облысының аумағында орналасқан. Өңірде жалпы көлемі 1 006,7 гектарды құрайтын 3 366 жылыжай жұмыс істейді. Оның ішінде 62,5 гектар аумақты қамтитын 17 өнеркәсіптік үлгідегі жылыжай және 944,2 гектар жерге орналасқан мыңдаған фермерлік жылыжайлар бар. Бұл көрсеткіш Түркістан облысының жылыжай өндірісі бойынша республикадағы абсолютті көшбасшы екенін көрсетеді.

Өңірдегі жылыжай шаруашылықтарының қарқынды дамуы елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде ерекше маңызға ие. Өткен жылы Түркістан облысында 113 мың тонна көкөніс өнімі өндірілді. Өндірілген өнімдер арқылы маусымаралық кезеңде республика халқының көкөніске деген қажеттілігінің шамамен 45 пайызы қамтамасыз етілген. Бұл – ел нарығындағы көкөніс тапшылығының алдын алуға және бағаның күрт өсуін тежеуге үлкен үлес қосып отырған маңызды көрсеткіш.

Әсіресе қыс пен көктем айларында көкөніс өнімдеріне сұраныс артып, импортқа тәуелділік күшейетін кезеңде Түркістан облысының жылыжайлары ішкі нарықты тұрақты өніммен қамтамасыз етіп келеді. Өңір шаруалары қызанақ, қияр және басқа да көкөніс түрлерін жыл бойы өндіріп, республика тұрғындарын сапалы отандық өніммен қамтуда. Бұл бағыттағы жұмыстар ауыл шаруашылығы саласындағы отандық кәсіпкерліктің дамуына да серпін беріп отыр.

Жылыжай шаруашылықтарын қолдау мақсатында мемлекет тарапынан кешенді қолдау шаралары жүзеге асырылуда. 2023 жылдан бастап жылыжайларда пайдаланылатын электр энергиясы, газ және көмір шығындарын ішінара субсидиялау тетігі енгізілген. Бұл қолдау жылыжай иелерінің өндірістік шығындарын азайтып, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік беруде.

Мемлекеттік қолдау аясында өнеркәсіптік жылыжайлардың әр гектарына 4,8 млн теңге, ал фермерлік жылыжайлардың әр гектарына 8,1 млн теңге көлемінде субсидия төленеді. Сонымен қатар минералды тыңайтқыштардың құнын субсидиялау, тұқым шаруашылығын қолдау, инвестициялық субсидиялар беру және жеңілдетілген несиелер ұсыну секілді шаралар тұрақты түрде жүргізілуде. Мұндай қолдау тетіктері жаңа жылыжай кешендерін ашуға және өндірісті кеңейтуге мүмкіндік беріп отыр.

Соған қарамастан, қазіргі уақытта отандық жылыжай шаруашылықтары бірқатар күрделі мәселелермен бетпе-бет келуде. Әсіресе көршілес мемлекеттерден келетін арзан импорттық өнімдер ішкі нарықтағы бәсекелестікті күшейтіп отыр. Өзбекстан, Түрікменстан және Иран мемлекеттерінде көкөніс өнімдерін өндіру құнының төмен болуы және мемлекеттік қолдау көлемінің жоғары деңгейде жүзеге асырылуы олардың өнімдерінің бағасын арзандатуға мүмкіндік береді.

Нәтижесінде қазақстандық жылыжай шаруашылықтары импорттық өнімдермен тең дәрежеде бәсекелесе алмай, кей жағдайда қызанақ өнімдерін өзіндік құнынан төмен бағамен сатуға мәжбүр болуда. Бұл жағдай жылыжай кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізіп, өндіріс көлемінің төмендеуіне, инвестициялық белсенділіктің азаюына және жұмыс орындарының қысқаруына қауіп төндіруде.

Түркістан облысындағы жылыжай шаруашылықтары тек өндірістік бағытта ғана емес, әлеуметтік жауапкершілік тұрғысынан да маңызды міндет атқарып келеді. Қазақстанның фермерлік жылыжайлар қауымдастығы мен өңірдегі шаруашылықтар арнайы меморандумға қол қойып, халықты маусымаралық кезеңде көкөніс өнімдерімен толық қамтамасыз ету бойынша міндеттемелер қабылдады.

Меморандум аясында жылыжай иелері сәуір-мамыр айларында ішкі нарықтағы көкөніс бағасын халық үшін қолжетімді деңгейде ұстап тұруға, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасының негізсіз өсуіне жол бермеуге және отандық өнімнің тұрақты жеткізілуін қамтамасыз етуге уағдаласты. Бұл бастама өңірдегі агробизнес өкілдерінің елдің азық-түлік қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарайтынын көрсетеді.

Осыған байланысты отандық тауар өндірушілерді қорғау және жылыжай шаруашылықтарының бәсекеге қабілеттілігін сақтау мақсатында бірқатар ұсыныстар көтерілуде. Атап айтқанда, сәуір-маусым айлары аралығында үшінші елдерден импортталатын көкөніс өнімдеріне қатысты кедендік баж салығын арттыру, сондай-ақ маусымаралық кезеңде импорт көлеміне квота енгізу мәселелері қарастырылуда.

Мұндай шаралар ішкі нарықтағы баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге, жергілікті өндірушілерді қолдауға және өндірістік әлеуетті сақтап қалуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге бұл бастамалар отандық кәсіпкерлердің инвестициялық белсенділігін арттырып, жаңа жылыжай кешендерінің ашылуына жол ашады.

Түркістан облысының жылыжай шаруашылықтары бүгінде агроөнеркәсіп саласындағы отандық кәсіпкерліктің табысты үлгісіне айналып отыр. Өңірдегі шаруалар заманауи технологияларды енгізу, өндіріс көлемін ұлғайту және сапалы өнім шығару арқылы ішкі нарықтағы тұрақтылықты қамтамасыз етіп келеді. Бұл бағыттағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасып, Түркістан облысының еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлін одан әрі күшейте түспек.